Tanzimat Dönemi Islahatları

TANZİMAT DÖNEMİ ISLAHATLARI  1839  1876

 

Tanzimat Fermanının ilan edilmesinden (1839), meşrutiyetin ilanına (1876) kadar geçen döneme “Tanzimat Dönemi” adı verilmiştir.

Bu dönemin padişahları Sultan Abdülmecit (1839 -1861) ve Sultan Abdülaziz’dir. (1861 -1876)

 

1.       Hukuk ve Yönetim Alanında Yapılan Yenilikler 

·         Bu dönemde daha çok hukuk ve devlet yönetimi alanında yenilikler yapılmıştır. Bunlardan en önemlileri Tanzimat Fermanı ve Islahat Fermanının ilan edilmesidir. Tanzimat Fermanının ilan edilmesi ile birlikte padişah Abdülmecit yönetimde kanun üstünlüğünü kabul ederek, kanunlar karşısında yetkilerini kısıtlamıştır.

·         Tanzimat Fermanı gereğince; yönetim, hukuk, mali ve askeri alanda Avrupa tarzında kanunlar hazırlamak amacıyla “Meclis-i Ali-i Tanzimat” kurulmuştur.

·         II. Mahmut döneminde kurulan “Meclis-i Valay-ı Ahkam-ı Adliye” yüksek mahkeme haline getirilmiştir.

 

Not: 11 Mayıs 1868 yılında “Meclis-i Valay-ı Ahkam-ı Adliye” ve “Meclis-i Ali-i Tanzimat” kurumları birleştirilerek “Şuray-ı Devlet” adını almıştır. Bugünkü danıştay ve yargıtay niteliğinde olan bu kurum idari yargı görevini de üstlenmiştir.

 

·         Avrupa hukuk kurallarına göre işleyen “Nizamiye Mahkemeleri” kurulmuştur.(1869)

·         Fransız hukuku örnek alınarak 1840 yılında “Ceza Kanunu” kabul edilmiştir.

·         Ahmet Cevdet Paşa tarafından “Mecelle” yayımlanarak, islam hukuk kuralları, medeni hukuk çerçevesinde yeniden düzenlenmiştir. (1868 -1878)

·         İlk kanun mecmuası olan “Düstur” çıkarılmıştır.

·         “Vilayet Nizamnamesi” çıkarılarak taşra yönetimi yeniden düzenlenmiştir. Buna göre; eyalet sistemine son verilerek ülke vilayetlere ayrılmıştır.

Vilayet (il) → Liva (sancak) → Kaza → Nahiye → Köy ve Mahalle

·         Vilayetlerde “Vilayet İdare Meclisi” kurularak bu meclislere  gayr-i müslimlerinde girmesine izin verilmiştir.

·         1851 yılında İstanbul da ilk belediye örgütü kurulmuştur.

·         Tanzimat Fermanının ülke içerisindeki sorunları çözmede yetersiz kalması nedeni ile 1856 yılında “Islahat Fermanı” ilan edilmiştir.

 

 

2.       Güvenlik ve Askerlik Alanında Yapılan Yenilikler

·         1844 yılında “Zaptiye Örgütü”  kurularak ilk polis teşkilatı oluşturulmuştur.

·         “Umur-u Zaptiye” adıyla ilk jandarma teşkilatı kurulmuştur.

·         Liman ve kıyıların güvenliğini sağlamak amacıyla 1859 yılında “Rüsumat Emaneti” kurulmuştur.

·         Askerli vatan görevi haline getirilerek “Cizye” vergisi kaldırılmış ve gayr-i müslimlerin askerlik yapmaları zorunlu hale getirilmiştir. Ancak bu durum Islahat Fermanıyla birlikte “Nakd-i Bedel” uygulamasına geçilmesiyle ortadan kaldırılmıştır.

·         Askere alımda “ocak usulü” kaldırılarak “kur’a usulüne” geçilmiştir.

·         Kuleli, Işıklar ve Maltepe askeri liseleri açılmıştır.

 

3.       Eğitim ve Kültür Alanında Yapılan Yeniilikler

·         Eğitim faaliyetlerinin düzenlenmesi amacı ile bugünkü Milli Eğitim Bakanlığı niteliğinde olan “Maarif-i Umumiye Nezareti” kurulmuştur. Bu kurum ülke genelinde batılı anlamda bir çok okulun kurulmasında etkili olmuştur.

Bunlardan bazıları şunlardır:

                Galatasaray Sultanisi 1868 ( ilk lise niteliğindeki okuldur ve ilk hukuk sınıfı bu okulda açılmıştır.)

                Mülkiye Mektebi 1859

                Darü’l-muallimat 1870 ( kız öğretmen okulu niteliğindedir. )

                Sanayi Mektebi 1868

                Darü’l-Fünun 1870

                Darü’ş-şafaka ( fakir ve yetim öğrencilerin eğitimi için kurulmuştur.)

 

Sıbyan Mektebi

Anaokulu

İbtidai Mektebi

İlkokul

Rüşdiye Mektebi

Ortaokul

İdadi ve Sultani Mektepleri

Lise

Darü’l-Fünun

Yüksek okul

 

·         Batıdaki bilimsel ve teknik gelişmelerin takip edilebilmesi için “Encümen-i Daniş” kurulmuştur. Bu kurum Tercüme odası olarakta bilinmektedir.

·         1840 yılında ilk yarı resmi gazete olan “Ceride-i Havadis” yayımlanmıştır.

·         1860 yılında ilk özel gazete olan “Tercuman-ı Ahval” yayımlanmıştır.

 

Not: Bu gazeteler, Fransız İhtilali ile birlikte ortaya çıkan “milliyetçilik” akımının Osmanlı ülkesinde yayılmasında ve batılılaşma hareketlerinin yaygınlaşmasında etkili olmuştur.

 

 

4.       Ekonomi Alanında Yapılan Yenilikler

·         Tımar ve Zeamet sisteminin yerine “Arazi Kanunnamesi” yayımlanarak yürürlüğe konmuştur. Bu kanunnameye göre Osmanlı toprakları dört ana bölüme ayrılmıştır.              Bunlar:   Mülk arazi, Miri arazi, Vakıf arazi ve Metruk arazidir.

·         İlk Osmanlı bankası olan Bank-ı Dersaadet ( İstanbul Bankası ) kurulmuştur. 1847

·         1856 yılında para basma yetkisini de elinde bulunduran Bank-ı Osmani ( Osmanlı Bankası ) kurulmuştur.

·         1863 yılında ise Fransız kaynaklı olan Bank-ı Osman-i Şahane kurulmuştur.

·         İşçi haklarının gündeme gelmesi sonrasında ilk defa 1871 yılında sendika niteliği taşıyan “Ameleperver Cemiyeti” kurulmuştur.

·         Şirketleşmeyi ve sanayileşmeyi sağlamak amacı ile “Islah-ı Sanayi Komisyonu” oluşturulmuştur.

·         1854 yılında Kırım Savaşının giderlerini karşılamak amacıyla İngiltere den ilk dış borç alınmıştır.

Yorum Yaz